انواع آسانسور و کاربردهای آن

آسانسور یا بالابر (Elevator) یک نوع وسیله بسیار کاربردی برای انتقال از طبقه ­ای به طبقه دیگر است که در واقع به عنوان یک اتاق متحرک شناخته می­شود. اما نکته حائز اهمیت در مورد آسانسور این است که باید برای کاربردهای مختلف، انواع آسانسور تعریف شود؛ البته آسانسور به لحاظ نمای ظاهری و همچنین نحوه وارد شدن نیروی محرکه به کابین نیز شامل انواع متفاوتی می­شود.

از سوی دیگر، آسانسور تنها وسیله رفت و آمد ترافیکی می­باشد که تمامی افراد در هر سن و سالی از آن استفاده  می­ کنند. لذا اینکه به انواع آسانسور برای کاربرد مورد نظر اهمیت داده شود تا آسانسور ساختمان طبق نیاز آن مجموعه نصب شده باشد، به عنوان نکته بسیار مهمی تلقی می­شود. در حالت کلی، انواع آسانسور شامل تجهیزات مشابهی برای حمل و نقل هستند که شرایط رفت آمد افراد و وسیله ­ها را بین طبقات فراهم می­کنند. بنابراین کاملا بدیهی است که انواع آسانسور وجود داشته باشد؛ چرا که بالطبع آسانسوری که تنها برای رفت و آمد مردم بین طبقات تولید شده، نمی ­تواند به حمل خودرویی در یک نمایشگاه اتومیبل کمک کند. از همین رو قصد داریم در ادامه این مطلب، به نقد و بررسی انواع آسانسور و همچنین ارائه تعاریفی از کاربردهای آن­ها بپردازیم.

انواع آسانسور از لحاظ نمای ظاهری

اولین تقسیم بندی که برای آسانسورها در نظر گرفته می­شود، نمای ظاهری آن­ها می­باشد؛ چرا که اگر نخواهیم وارد بحث تخصصی شویم، نمای ظاهری نخستین عامل قابل رؤیت است که می­توان آسانسورها را بر آن اساس طبقه بندی نمود.

آسانسور پانورامیک

یکی از انواع آسانسور که بسیار شهرت دارد، آسانسور پانورامیک یا پانوراما است که همان آسانسورهای شیشه ­ای هستند که حداقل یک طرف آن­ها شیشه ­ای است و اصطلاحا نما باز هستند. در آسانسورهای پانورامیک، سیستم محرکه می­تواند از نوع کششی و یا هیدرولیک باشد. این نوع آسانسور بیشتر در آپارتمان­ها و مجتمع­های تجاری، اداری و سازمان­های شیک و مجلل کاربرد دارد که نما به عنوان معقوله­ مهمی تلقی می­شود.

آسانسور یک درب

ساده ­ترین نوع آسانسور که همه مردم با آن آشنایی دارند، آسانسور تک درب است که هر جایی می­تواند کاربرد داشته باشد.

آسانسور چند درب کابین

در برخی از سازه ­های ساختمانی نیاز است که آسانسور بیش از یک درب داشته باشد. به عنوان مثال دربی که شما از طریق آن وارد اتاقک یا کابین آسانسور می­ شوید، با دربی که از آن خارج می­ شوید، تفاوت دارد و در این حالت دو دیواره آسانسور درب هستند که ممکن است این نوع آسانسور در بسیاری از ساختمان­هایی که رفت و آمد در آن­ها زیاد است و چندین وجه به لحاظ سازه ساختمانی دارند، کاربرد داشته باشد.

انواع آسانسور از لحاظ کاربردهای آن

بخش مهمی که در خصوص انواع آسانسور باید در نظر گرفته شود، انواع آسانسور به لحاظ کاربردهای آن­ها است که حتی در نمای ظاهری آسانسور نیز تاثیرگذار است.

آسانسور خانگی

یکی از جالب­ترین انواع آسانسور، نوع خانگی آن است که معمولا در خانه­ های بزرگ و دارای طبقات زیاد کاربرد دارد. منظور از آسانسور خانگی، این نیست آسانسور در فضای ساختمان باشد، بلکه منظور داخل خود خانه است که در آن آسانسور برای راحتی رفت و آمد افراد در داخل خانه، نصب می­شود. این نوع آسانسور در خانه­ های لوکس با مقیاس بزرگ کاربرد دارد که در برخی مواقع به سبب عدم تعبیه فضا برای نصب آسانسور به ایجاد تغییراتی در سازه ساختمان نیاز می­شود. البته مشکل دیگری که در مورد آسانسور خانگی وجود دارد، عدم وجود برق ۳ فاز  داخل واحد می­باشد.

آسانسور کششی

قدیمی ­ترین نمونه انواع آسانسور متعلق به آسانسورهای کششی است که کل تجهیزات آن­ها شامل کابین، وزنه، سیم بکسل و قرقره­ای بزرگ موسوم به فلکه (Sheave) است که در واقع وزنه و کابین باید روی سیم بکسل به گونه ­ای در حرکت باشند که تعادل برقرار شود؛ در این حالت حرکت آسانسور به انرژی کم­تری نیاز خواهد داشت. عملکرد آسانسور کششی به این صورت است که در زمان حرکت رو به پایین آسانسور، وزنه به سمت بالا می­رود و بالعکس.

معمولا جهت اطمینان از عدم خروج آسانسور از مسیر، کابین آسانسور و وزنه روی ریل­های عمودی نصب می­شوند. دقیقا برعکس چیزی که اکثریت مردم راجع به از هم گسیختگی سیم بکسل و رخ دادن یک حادثه تصور می­کنند، این نوع آسانسور تا حد بسیار زیادی ایمن به شمار می ­آید و همینطور که سیم بکسل­ها از جنس فولاد هستند و توانایی متحمل شدن وزن بالایی را دارند. به گونه ­ای که اگر سرویس دوره ­ای و بازرسی آسانسور به صورت منظم انجام شود، هرگونه اشکال در سیم بکسل سریعا تشخیص داده شده و اصلاح می­شود؛ در نتیجه از بروز هرگونه مشکلی جلوگیری به عمل آورده خواهد شد. این نوع آسانسور بر حسب نیاز سازه و سفارش شخص می­تواند در هر مکانی و برای کاربردهای رایج، عادی باشد.

آسانسور بیمار بر

همان­­طور که پیش از این هم اشاره کردیم، آستفاده از آسانسور برای هر فعالیتی می­تواند متفاوت باشد. یکی از  مهم­ترین کاربردهایی که نصب آسانسور دارد، در حمل بیماران است. چرا که عمدتا شرایط افرادی که بیمار هستند یا دارای ناتوانی جسمی می­ باشند، به گونه ­ای است که نمی­توانند به صورت عادی به وسیله آسانسور در رفت و آمد باشند. به همین دلیل آسانسور بیمار بر یا آسانسور بیمارستانی، کاربرد بسیاری در مراکز درمانی و بهداشتی دارد.

همان­طور که از نام این نوع آسانسور پیداست، از آن در مکان­هایی جهت حمل و نقل تخت ­های بیماران، استفاده  می­شود. همچنین ناگفته نماند که طبق قوانین جدید، هر نوع ساختمانی که احتمال تردد افراد معلول در آن­ها وجود دارد، باید آسانسور مجهز جهت حمل تخت و صندلی چرخدار در آن محیط نصب شده باشد. همچنین نکته قابل توجه در خصوص آسانسورهای بیمارستانی، ابعاد بزرگ ­آن­ها است که ابعاد کابین و استاندارد بودن سیستم موتورخانه­ ای باید لحاظ شود تا مشکلی به وجود نیاید. حداقل ابعاد آسانسور بیمارستانی باید به گونه­ ای باشد که یک تخت و یک پرستار به راحتی در فضای اتاق جای بگیریند.  

آسانسور هیدرولیکی

یکی از انواع آسانسور که به لحاظ سطح امنیتی بسیار طرفدار دارد، آسانسور هیدرولیکی است که به سبب برخورداری از مکانیزم هیدرولیکی، این امنیت برقرار است. همچنین که این نوع آسانسورها طراحی ساده ­ای دارند که همین مورد سبب افزایش راندمان آن­ها گشته است. لازم به ذکر است که آسانسورهای هیدرولیکی به لحاظ هزینه نیز، مقرون به صرفه هستند و همچنین فضای کمی را اشغال می­کنند. از دیگر مزیت ­های این آسانسور    می­توان به عدم خراب شدن سریع قطعات اشاره کرد که هزینه ­ها را تا حد زیادی کاهش می ­دهد. آسانسورهای هیدرولیکی به منظور راندن روغن به داخل سیلندر و پیستون از پمپ فشار روغن، شیر صنعتی و موتور استفاده  می­کنند. این جریان سبب به حرکت در آمدن راحت و سریع آسانسور می­شود. ناگفته نماند که آسانسورهای هیدرولیکی شامل انواع متفاوتی اعم از مسافربر، بیمارستانی، باربر و خودرو بر می­ شوند که برای آن­ها ظرفیتی در حدود ۳۰۰ الی ۲۰۰۰ کیلوگرم تعریف می­شود.

آسانسور خودرو بر

بر اساس همان مثالی که در اوایل مقاله مطرح کردیم، آسانسوری که بتواند خودروها را بین طبقات یک ساختمان جا به جا کند، متفاوت است. لذا آسانسورهای خودرو بر، در رده انواع بزرگ­ترین آسانسورها قرار می­گیرند که ابعاد آن­ها معمولا در حدود ۲.۵ الی ۳ متر در ۴.۵ الی ۶ متر است و به لحاظ ظرفیتی نیز حدود ۲.۵ الی ۷ تن ظرفیت دارند. به صورت کلی در این نوع آسانسورها به لحاظ ارتفاع محدودیتی وجود ندارد، اما بهتر است که برای ارتفاع تا سه طبقه از سیستم هیدرولیکی و بیش از سه طبقه نیز از سیستم کششی استفاده شود. همچنین قابل ذکر است که عملکرد آسانسور خودرو بر یا ماشین بر، نیازمند برق مصرفی سه فاز است.

کاربرد این نوع آسانسور تنها در مکان­هایی چون نمایشگاه ­های ماشین دیده نمی­شود؛ بلکه با وجود رشد جمعیت شهرنشینی و افزایش تعداد و تراکم ساختمان­ها، مسئله کمبود فضا برای خودروها به وجود می­آید که مشکل سختی تامین پارکینگ برای همه خودروها نیز به این مسئله دامن می­زند. به همین دلیل حتی در ساختمان­های مسکونی نیز برای افزایش ظرفیت پارکینگ­ها و ایجاد فضای بیشتر برای خودروها، بهتر است که از آسانسورهای خودرو بر استفاده شود؛ چرا که مسئله تامین فضای کافی برای وسایل نقلیه ساکنین، می­تواند منجر به افزوده شدن قیمت و ارزش ساختمان شود.

از سوی دیگر با در نظر گرفتن اینکه بیشتر آپارتمان­ها در زمین­هایی با متراژ بین ۳۰۰ الی ۵۰۰ متر بنا می­شوند، مشاهده می­شود که بخش زیادی از فضای هر طبقه پارکینگ به رمپ یا همان سطح شیبدار اختصاص داده می­شود که میزان بهره برداری حداکثری را از زمین موجود کاهش می­دهد و سبب نیاز به احداث طبقات اضافی می­شود که عملا توجیه مناسبی برای آن وجود ندارد. با این حساب، نصب آسانسور خودرو بر می­تواند یک راه حل بهینه و عالی باشد که برای بهره­ وری درست از زمین ساختمان کاربرد دارد.

آسانسور ضد انفجار

مکان­هایی در صنعت وجود دارند که به علت گاز و پودرهای قابل اشتعال، امکان رخ دادن انفجار در آن­ها وجود دارد. به عنوان مثال سکوهای نفتی، پالایشگاه­ها، مجتمع­های پتروشیمی و دیگر واحدهای صنعتی هستند که در رده محیط­ های خطرناک قرار می­گیرند. لذا این محیط­ها ملزم به استفاده از آسانسورهای ضد انفجار هستند تا امنیت در آن محیط برقرار باشد.

آسانسور ضد غبار

در کارخانجات و واحدهای صنعتی خاص نیز باید از آسانسورهای ضد غبار استفاده شود؛ چرا که در این مکان­ها عمدتا رطوبت بالا و گرد و غبار زیادی وجود دارد که نباید به داخل محیط آسانسور نفوذ پیدا کند. از جمله محیط­هایی که آسانسورهای ضد غبار در آن­ها کاربرد دارد، می­توان به صنایع پتروشیمی، کارخانجات سیمان، سیلوها، معادن و.. اشاره کرد.

آسانسور خدماتی

یکی دیگر از انواع آسانسور، نوع خدماتی است که به منظور جابجایی کالاها مورد استفاده قرار می­گیرد. این نوع آسانسور تنها در طبقات مشخصی فعالیت دارد و هر فردی اجازه استفاده از آن را ندارد. به گونه ­ای ابعاد کابین یعنی مساحت کف، عمق و ارتفاع آن نباید بیش از ۱ متر باشد.

آسانسور گیرلس  

آسانسورهای فاقد گیربکس یا اصطلاحا گیرلس (Gearless)، به آسانسورهایی گفته می­شود که موتور آن­ها گیربکس ندارد و دور فلکه کششی در این آسانسورها از طریق اینورتر (Inverter) یا درایو کنترل سرعت، قابل مدیریت است. این نوع آسانسور در هر مکانی که از نظر شرکت سازنده قابل اجرا باشد، می­تواند نصب شود.

در نهایت خوب است اشاره کنیم که آسانسور یک سازمان باید بر اساس نیاز آن مجموعه نصب گردد و همچنین سرویس دوره­ای و رعایت نکات فنی ضرورت زیادی دارد. البته شرکت تولید کننده و نصاب نیز در جریان تامین امنیت کافی، از درجه اهمیتی بسیار بالایی برخوردار است.